Coachend leiderschap is een leiderschapsstijl waarbij jij de ander helpt zich te ontwikkelen en verantwoordelijkheid te nemen.

Iedere leider of manager herkent ze wel; de valkuilen in leiderschap en complexe situaties waarbij je denkt; “hoe los ik dat nu weer op?”

Die situaties dat je medewerker jouw hulp vraagt en je direct met oplossingen aankomt. Dat moment waarbij je ongemerkt de verantwoordelijkheid overneemt. Situaties waarin je eigenlijk wil zeggen wat je denkt, maar het toch niet doet. En momenten dat je frustratie zo hoog oploopt dat er ineens een uitspatting van woede volgt. Dat je jezelf afvraagt waarom de ander niet de verantwoordelijkheid neemt en zelf naar oplossingen zoekt. Er is een grote kans dat dit komt door jouw leiderschapsstijl. Niet bewust, maar onbewust gedrag en communicatie, voortkomend uit je eigen patronen, goede wil en behulpzaamheid.

Gelukkig kan je met het toepassen van coachend leiderschap veel van deze valkuilen voorkomen. Coachend leiderschap is een leiderschapsstijl waarbij je met zelfinzicht en bewustwording van eigen gedrag, bewust kunt kiezen voor een leiderschapspositie die het beste past bij de situatie zodat je effectiever en efficiënter wordt.

Coachend leiderschap is gebaseerd op onder andere 4 elementen zoals hier benoemd;

• Gelijkwaardigheid (ik ben ok, jij bent ok)
• Kunnen zeggen, wat je denkt, ziet en voelt, zonder oordeel of schaamte
• Open en transparant kunnen zijn
• Jezelf en je eigen gedrag kennen, empathie kunnen tonen en kwetsbaar kunnen zijn

Gelijkwaardigheid (ik ben ok, jij bent ok)

Gelijkwaardigheid is een belangrijke factor in coachend leiderschap. Dat klinkt logisch, maar dat is niet altijd vanzelfsprekend. Hoewel veel leiders echt de intentie hebben om vanuit gelijkwaardigheid leiding te geven, gaat het soms onbedoeld mis. Dat heeft vaak te maken met de gekozen positie waar vanuit de leider communiceert. Coachend leiderschap beschrijft er 4;

De Mama, De Macho, de Mol en Mature [bron: Nonons coaching]

Iedere positie kent zijn specifieke eigenschappen en valkuilen en beschrijft het gedrag en communicatie van de leider en de verwachte gevolgen voor de ander. Vaak wordt door de leider onbewust een positie ingenomen, vanuit goede wil of zekere druk uit de omgeving.

De Mama: De mama is een zorgende positie. Dat is wat moeders doen. Ze springen direct voor jou in het vuur en lossen alles voor je op. Mama’s geven goed bedoelde adviezen, grijpen in als ze het idee hebben dat je het zelf niet kan. Mama’s doen dat vaak onbewust, uit goede intentie.

Als leider kan het een valkuil zijn om vanuit de Mama-positie te sturen. Maar het gebeurt vaak. De medewerker die met een hulpvraag komt, en jij als leider lost dat direct even op. Hallo Mama! Maar wat is daar erg aan? Coachend leiderschap gaat over gelijkwaardigheid. Ik ben ok, jij bent ok. De stijl van leiderschap zorgt ervoor dat de ander verantwoordelijkheid neemt en zich daardoor persoonlijk beter kan ontwikkelen.

Als de leider de Mama-positie inneemt, gebeurt er het volgende;

• De leider neemt de verantwoordelijkheid over (Ik los het wel even op)
• De leider geeft een (onbedoeld) signaal af naar de ander, “ik los het wel op” wat de gelijkwaardigheid verstoort
• De leider loopt het risico dat de ander lui wordt, immers de leider lost het op

Het doet ook iets met de eigenschap “eerlijkheid en transparantie en zeggen wat je denkt, ziet en voelt” Door de positie van Mama in te nemen, en te gaan ontzorgen ontneem je de ander de kans om te groeien en zelf verantwoordelijkheid te nemen. Mama’s lossen op, helpen ongevraagd, meestal zonder echt te zeggen wat ze denken, zien of voelen. Menig leiders denken misschien wel, “ik pak het zelf wel even op” omdat ze weten hoe het moet, of twijfels hebben of de ander het wel kan.

De Mol

De Mol-positie is er een die laag zit in empathie en in het zeggen wat je denkt, ziet en voelt. De Mol denkt “laat maar” De Mol laat gedrag dat stoort gewoon gaan, zegt er niets van, verschuilt zich als het erom spant. Achteraf denkt de Mol dan, had ik er maar iets van gezegd. In dat opzicht is de Mol ook niet empathisch. Door niet te zeggen wat hij denkt, ziet en voelt, ontneemt de mol de ander de kans om te groeien. Want als je niet zegt wat er is, hoe kan de ander dat dan weten en de verantwoordelijkheid nemen om te veranderen. De Mol vermijdt conflicten liever, kijkt het wel even aan en wacht af. Kies je voor de Mol positie, dan is het risico dat de ander niet in beweging komt of verantwoordelijkheid pakt groot.

De Macho

Een andere positie is de Macho. De Macho zit laag in empathie, hoog in het zeggen wat je ziet denkt en voelt. De Macho knalt het er gewoon uit. Meestal vanuit prestatiedruk of omdat hij/zij vindt dat het zo moet. Veelal met een oordeel, belerend en instructief. De Macho neemt duidelijk een andere positie in, “ik bepaal”. De gelijkwaardigheid is weg. De ander zal denken “doe het lekker zelf” en kan rebels worden. Het is zeker niet helpend om draagkracht te creëren en de ander verantwoordelijkheid te laten nemen. De Macho kan ook opdraven wanneer een leider te lang in de Mol positie zit en het zegelboekje vol is geplakt. Er volgt dan explosie van boosheid, door opgespaarde frustratie.

De Mature

De Mature positie is de positie waar er balans is tussen empathie en relatie, en het zeggen wat je denkt, ziet en voelt. Zet je dit in een assenstelsel, dat zit de Mature-positie helemaal rechtsboven.

De Mature-positie is de positie waarnaar we streven in coachend leiderschap. In deze positie is er gelijkwaardigheid, kun je zeggen wat je denkt, ziet en voelt zonder oordeel of schaamte, kan je empathisch zijn, goed luisteren en help je alleen als er hup wordt gevraagd. Daarmee bereik je dat je de ander de verantwoordelijkheid laat nemen, zelf oplossingen laat zoeken. De Mature leider is oplossingsgericht, maar houdt de verantwoordelijkheid bij de ander door inzichtgevende vragen te stellen, respectvol te kunnen kunnen confronteren vanuit het principe “ik ben ok, jij bent ok”

Het Mature model

[bron: Nonons Coaching]

Coachend leiderschap gaat over Mature-leiderschap, ofwel volwassen leiderschap. En dat kun je jouw eigen stijl maken door vaardigheden te ontwikkelen.

Een coachend leider worden, hoe doe je dat?

Bij coachend leiderschap komen een aantal vaardigheden om de hoek kijken die iedereen kan leren. Het maakt niet uit of je gevorderd of beginnend leider bent. Een belangrijk onderdeel is zelfbewustwording. Wanneer je jouw eigen patronen en gedrag goed kunt herkennen, kan je ook bewust kiezen om het anders te doen. Je herkent vast de bovenstaande 4 posities wel en denkt dat overkomt mij ook wel. Dat is precies het begin van meer zelfbewustwording. Herken je dat je een Mol-gedrag vertoont, dan kun je kiezen voor de Mature-positie.

De vaardigheden die bij coachend leiderschap komen kijken omvatten o.a.

• Goed kunnen luisteren, doorvragen en samenvatten
• Inzichtgevende vragen stellen
• Feedback kunnen geven en ontvangen
• Respectvol kunnen confronteren
• Kunnen zeggen wat je denkt, ziet en voelt, zonder oordeel of schaamte
• Hoe je omgaat met conflicten
• Hoe je anderen (of jezelf) uit “drama” situaties kunt halen
• Wanneer en hoe je situationeel leidinggeeft
• Welke rol je hebt als leider, manager of coach
• Hoe je de regie vasthoudt als dingen anders lopen dan verwacht
• Hoe je oplossingsgericht kunt werken
• Hoe je effectieve gesprekken kunt voeren
• Hoe je omgaat met veranderingen en anderen daarin meeneemt
• en meer…

Coachend leiderschap is niet alleen effectief voor leiders, maar voor iedere medewerker.

Het principe van coachend leiderschap draagt bij aan een open en vertrouwde bedrijfscultuur, waar mensen elkaar aanpreken en ondersteunen vanuit een gelijkwaardige positie. De focus ligt daarbij op persoonlijke ontwikkeling, de verantwoordelijkheid daar laten waar het thuishoort en oordeelvrij en respectvol met elkaar te communiceren.

Dat is niet iets dat alleen voor leiders belangrijk is, maar voor alle medewerkers. Ook medewerkers onderling kunnen kiezen welke positie ze innemen. (Mol, Mama, Macho, Mature) In projecten en onderlinge samenwerking, in conflictsituaties of bij complexe zaken. Leiders die het principe van coachend leiderschap omarmen hebben een belangrijke taak. Het doorvoeren van het principe van coachend leiderschap in de organisatie. Enerzijds door het toepassen van deze leiderschapsstijl en anderzijds door hun medewerkers mee te nemen in de theorie en praktische toepassingen van het principe.

Menig coachend leider zal bevestigen dat coachend leiderschap een ware cultuurverandering met zich meebrengt en medewerkers hun verantwoordelijkheid pakken. Dat het bijdraagt aan een cultuur waarin je om hulp mag vragen en ook fouten mag maken. Waar je kunt zeggen wat je denkt, ziet en voelt zonder oordeel of schaamte en waar iedereen anders is, maar wel gelijkwaardig.

Zelfkennis, inzicht in je eigen gedrag en communicatiestijl

Ik benoemde het al even, maar om een goed coachend leider te zijn is zelfkennis belangrijk. Goede leiders reflecteren continue, op hun eigen werkwijze en gedrag. Wat ging er goed en wat kan beter, hoe kan ik het anders doen.

Met inzicht in je eigen gedrag, patronen en communicatiestijl ben je in staat om bewust te kiezen voor de stijl die je wil inzetten. Bewustwording is essentieel om te kunnen veranderen.

Een manier om jezelf beter te leren kennen onder verschillende omstandigheden is het in kaart brengen van je basis en respons gedrags- en communicatiestijl met een DISC analyse. DISC beschrijft in hoofdlijnen 4 types gedrags- en communicatiestijlen onder verschillende omstandigheden. Iedereen heeft een eigen stijl, we zijn allemaal anders, maar wel gelijkwaardig aan elkaar. DISC is handig om jouw eigen stijl te herkennen en de valkuilen die daarbij horen te zien.

De 4 gedrags- en communicatiestijlen van DISC

Je kent het vast wel, de kleurentypes van DISC. Een rood persoon, blauw, geel of groen. Het is altijd een leuke discussie op feestjes of na een DISC training. De meningen rondom DISC zijn dan ook verdeeld, want het kan typerend werken als het niet goed wordt toegepast. Zeker in combinatie met coachend leiderschap lijkt het tegenstrijdig te zijn. De basis van coachend leiderschap is gelijkwaardigheid, terwijl DISC juist onderscheid maakt in 4 types gedrags- en communicatiestijl. Toch is DISC een verrijking op het principe van coachend leiderschap. Het gaat om zelfkennis. Ken je jouw voorkeurs gedrags- en communicatiestijl dan kan je daar rekening mee houden en bewust kiezen welke stijl je wil inzetten. En omdat coachend leiderschap de nadruk legt op gelijkwaardigheid, is het goed je als leider bewust te zijn van het feit dat iedereen anders is, maar dat we allemaal gelijk zijn aan elkaar. Met het inzicht in je eigen stijl, kan je meer spelen met de stijl die je inzet in je communicatie, waardoor je beter en effectiever kunt aansluiten bij de stijl van de ander.

DISC beschrijft 4 gedrags- en communicatiestijlen, Dominant (rood) , Invloed (geel) , Stabiliteit (groen) en Conformiteit (bauw). Deze 4 types worden geanalyseerd aan de hand van een persoonlijk assessment. De basis van het DISC-model ligt in de gedragspsychologie en is ontwikkeld om menselijke gedragsstijlen te begrijpen en te categoriseren. Het model is gebaseerd op het werk van William Moulton Marston, een psycholoog die in de jaren 1920 onderzoek deed naar menselijke emoties en gedragingen. Het is belangrijk om te weten dat DISC geen persoonlijkheidstest is, maar een model voor gedragsvoorkeuren. Het meet hoe iemand zich gedraagt in bepaalde situaties, niet wie iemand is.

Het DISC model is gebaseerd op de factoren; Taakgerichtheid of mensgerichtheid en introvert of re-actief) of extravert (pro-actief) gedrag. Op basis van de analyse kan je gedrags- en communicatiestijl groeperen in een van de 4 types, met onderscheid in je basisstijl (onder normale, rustige omstandigheden) en responsstijl (onder stress of druk).

De bijbehorende eigenschappen per stijl zijn inzichtgevend;

Dominant (D) → Taakgericht + Extravert

• Resultaatgericht, direct, neemt graag de leiding.
• Snel beslissingen, weinig geduld voor details of emoties.

Invloed (I) → Mensgericht + Extravert

• Enthousiast, sociaal, inspirerend.
• Houdt van praten, motiveren, overtuigen.

Stabiel (S) → Mensgericht + Introvert

• Geduldig, zorgzaam, loyaal.
• Houdt van harmonie en samenwerking, vermijdt conflicten.

Conformiteit (C) → Taakgericht + Introvert

• Analytisch, precies, perfectionistisch.
• Houdt van structuur, feiten, en doet dingen goed in plaats van snel.

Iedere stijl kent voordelen en valkuilen. Het zegt iets over jouw patroon, hoe je reageert onder bepaalde omstandigheden en wat het effect is op anderen. Maar het helpt je ook om de stijl van de ander te herkennen, waardoor je jouw stijl beter kunt afstemmen. Dat resulteert in effectievere communicatie en betere samenwerking.

DISC en coachend leiderschap, het gaat om inzicht, zelfreflectie en bewustwording

Waar we in coachend leiderschap 4 posities onderscheiden, Mama, Mol, Macho en Mature spreken we in DISC over Dominant, Invloed, Stabiel en Conformiteit. Misschien zie je al overeenkomsten;

De meest voor de hand liggende is de Macho versus Dominant. De rode dominante stijl, resultaatgericht, taakgericht en minder mensgericht, controlerend zijn. Ben je als leider meer mensgericht en extravert, (geel/invloed) dan ligt de vakuil van de MAMA positie misschien meer op de loer, omdat je meer gericht bent op waardering door anderen. Een meer conformistische stijl, meer op de taak gericht en introverter (bauw), kan resulteren in een meer teruggetrokken houding, moeite hebben met delegeren of hulp vragen. En bij stabiliteit (groen) meer mensgericht en meer introvert, ligt conflict vermijdend gedrag op de loer, ofwel de Mol positie, maar ook de Mama vanuit hulpvaardigheid.

Waar het om gaat is dat je met zelfinzicht en bewustwording kunt kiezen voor de positie die je inneemt en de stijl die je inzet. Daarmee maak je een bewuste keuze, met een concreet doel voor ogen en vermijd je valkuilen. En natuurlijk lukt dat niet altijd en mag je best eens de Mama of Macho zijn.

Ontdek de kracht van coachend leiderschap zelf

Wanneer je zelf de kracht van coachend leiderschap wil ervaren, volg dan de training coachend leiderschap in 3 dagen. Ik neem je mee in praktische theorie, handige toepasbare modellen en voorbeelden uit eigen ervaringen als leider. Deze 3 daagse training biedt je alle tools en vaardigheden om je skills als coachend leider verder te ontwikkelen op een informele en praktische wijze. Na de eerste trainingsdag kan je de opgedane kennis al direct in de praktijk toepassen. Voor meer informatie en data, zie de brochure.

Webinar over coachend leiderschap

Wil je eerst meer weten over coachend leiderschap, de trainingsvorm, of wil je zelf ervaren wat coachend leiderschap jou oplevert, volg dan mijn webinar op woensdagavond 19 maart om 20:00 Ik neem je mee in een aantal modellen uit coachend leiderschap, je maakt kennis met de training en ik vertel je meer over de toepassing van de DISC methodiek. Dus schrijf je snel in voor de webinar.